Ceija Stojka – Een Roma meisje in de oorlog

In concentratiekamp Auschwitz kreeg ze een nummer op haar arm getatoeëerd: Z6399. De Z van ‘zigeuner’. Ceija Stojka was een meisje van pas tien jaar oud. ‘De ellende, het leed, ik ruik het nog’, zou ze jaren later schrijven in haar boek: Wij leven in het verborgene. Heel bijzonder is dat ze de gruwelen van drie naziconcentratiekampen heeft overleefd.

De ‘zigeunerrazzia’ van 1944

Precies 75 jaar geleden vond op 16 mei in Nederland de ‘zigeunerrazzia’ plaats. Datzelfde jaar, tussen eind juli en begin augustus, werden de laatst overgebleven 3.000 Sinti en Roma in het ‘zigeunerlager’ in Auschwitz vermoord. Onder hen de Nederlandse Sinti en Roma die daar nog gevangen zaten. In dit en komende Wielen staan we daarom stil bij het lot van Sinti en Roma, die net als de Joden slachtoffer zijn geworden van de  Holocaust: Porajmos in het Romanes. In dit eerste deel de razzia op Sinti en Roma in Nederland.

“Ik vraag me wel eens af: hoe hebben die mensen kunnen leren leven met wat ze hebben meegemaakt”

Op 27 januari wordt jaarlijks wereldwijd de Holocaust herdacht. Naast ongeveer 6 miljoen Joden zijn daarbij ook naar schatting 500.000 Sinti en Roma omgekomen. In de Amsterdamse Aäron en Mozeskerk wordt de genocide op de Sinti en Roma herdacht met de tentoonstelling O Lungo Drom (De lange weg). Initiatiefnemer Beike Steinbach wil met de tentoonstelling meer bekendheid geven aan de geschiedenis van Sinti en Roma in Nederland. En vooral aan de vervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. 
Zelf is Beike het kind van overlevenden van de Holocaust. Vooral haar moeder kwam zwaar getraumatiseerd terug uit de Duitse concentratiekampen. Dat heeft z'n sporen nagelaten tot op de dag van vandaag en tot in de tweede generatie, vertelt Beike.

 

“Als u het goedkoop wilt, moet u een cd’tje kopen en dat opzetten”

Ze vormen het vaste begeleidingsorkest bij de tentoonstelling O Lungo Drom. Speelden in de tv-serie De maatschap, over de bekende advocatenfamilie Moszkowicz. En toevalligerwijs ook tijdens de boekpresentatie De bokser, over het leven van Max Moszkowicz. We zijn niet alleen een van de laatste traditionele zigeunerorkesten, zegt eerste violist Gino Brandt met gepaste trots, we zijn ook nog een echt familie-zigeunerorkest.
Een orkest dat overigens misschien nooit had bestaan als de (over)grootouders Brandt niet vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog vanuit Duitsland naar Nederland waren gevlucht, en ook in ons land wisten te ontkomen aan de vervolging van Sinti en Roma. 

Foto: Gino, Django, Soenie, Prala en Moréno Brandt bij de opening van de tentoonstelling O Lungo Drom in het stadhuis van Weert. Op de Internationale Holocaust Herdenkingsdag op 27 januari speelt orkest Brandt tijdens de officiële herdenking bij het Spiegelmonument Nooit meer Auschwitz in Amsterdam.

 

Nieuw beleid minister gepresenteerd

Een memorabele dag was het 12 juli 2018 voor bewoners van woonwagens. En helemaal voor vertegenwoordigers van de organisaties die zich al lange tijd sterk maken voor meer woonwagenstandplaatsen. Het langverwachte nieuwe Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werd die dag in een gemoedelijke sfeer gepresenteerd. Doel van het nieuwe beleidskader: Sinti, Roma en woonwagenbewoners (inclusief kermis- en circusreizigers) beschermen tegen discriminatie bij huisvesting; hun (culturele) rechten waarborgen; en rechtszekerheid en duidelijkheid bieden.
In Het Wiel meer over het nieuwe beleidskader, wat dit in de praktijk betekent voor gemeenten en woningcorporaties, en de reacties van de organisaties van woonwagenbewoners.

 


"Als je gedetailleerder bericht, krijgen mensen toch een ander beeld"

Ze is voor zover bekend de tweede vrouw uit de wagen die is afgestudeerd als journalist. In juni behaalde Rieky (23) haar diploma aan de Fontys Hogeschool in Tilburg. Haar afstudeerthema: berichtgeving over woonwagenbewoners in drie landelijke kranten. “Er was nog niet eerder onderzoek naar gedaan. Dus dacht ik, dan doe ik het.”


Tweede Woonwagencultuurdag in teken van eenheid

Foto-impressie van een geslaagde Woonwagencultuurdag op 16 augustus in Hilversum. Belangrijkste nieuws deze dag: de drie organisaties van woonwagenbewoners - Behoud Woonwagencultuur in Nederland, de Vereniging Sinti, Roma en Woonwagenbewoners Nederland en Travellers United Nederland - hebben de handen ineen geslagen en besloten dat Sabina Achterbergh de aangewezen persoon is om op te treden als woordvoerder van alle drie organisaties.


Een indrukwekkende reis naar Auschwitz

"Vanaf mijn vroege kinderjaren ben ik opgegroeid met het feit dat veel van mijn voorouders en familie in de Tweede Wereldoorlog zijn opgepakt door de Nederlandse politie, NSB-ers en nazi's en zijn omgekomen in concentratiekampen. Als jong kind maakte ik mij boos dat er op school niets in de geschiedenisboeken stond en zei hier wat van. Dit was de vroege start van mijn actievoeren voor erkenning van onze cultuur."
Een persoonlijk verslag van een bezoek aan Auschwitz


Verder in dit Wiel
  • Woonwagenrecht: nieuw beleid minister; wat kunnen we er mee en wat kunt u zelf verder doen.
  • Jeugdsentiment en nostalgie
  • Reactie burgemeester Leerdam n.a.v. artikel 'Voetbalkooi-ellende'
  • Woningcorporatie Woonpartners Midden-Hollend stapt naar rechter vanwege weigering te verhuizen naar woonwagenwoning
  • Kraakactie tegen opgeheven standplaatsen Rotterdam
  • Uit de oude doos
  • Liefs van

Zigeunerrazzia in Helmond

Op 16 mei 1944 werd de familie Hanstein aangehouden op het woonwagenkamp Scheidijk in Helmond en op transport gezet naar kamp Westerbork. Twee personen wisten tijdens de tocht naar het politiebureau te ontsnappen en overleefden de Tweede Wereldoorlog. De rest van de familie werd omgebracht. De getuigenis van Stephanus (Tatta) Hanstein, die eerder werd opgetekend in het boek Ik ben een zigeuner uit 1980 van Jan Beckers.

Foto: politie bij razzia van Sinti en Roma, winter 1937 in Renningen / Leonberg Duitsland. Bundesarchiv Duitsland

 

 

Woonwagen Awards uitgereikt

Voor het zevende achtereenvolgende jaar vond zondag 1 oktober de Roma Pride plaats. Tien landen deden dit jaar mee. In Nederland was de organisatie in handen van de Vereniging Sinti, Roma en Woonwagenbewoners Nederland (VSRWN). Zij greep de Roma Pride aan om Woonwagen Awards uit te reiken aan mensen die zich hebben ingezet voor woonwagenbewoners, Sinti en Roma. Onder de winnaars: voormalig minister Stef Blok van Wonen, Arnhems wethouder Wonen Geert Ritsema en journalist Felix Nijland uit Oldenzaal.
(foto: Peter Jorna)

Het Rosenberg Trio – Muziek als familietraditie

Het swingt, is dynamisch, gepassioneerd en nodigt uit om mee te bewegen. Allemaal kwalificaties van de muziek van het Rosenberg Trio. Stochelo (sologitaar), Nous’che (ritmegitaar) en Nonnie (contrabas) Rosenberg staan al zo’n 28 jaar samen op het podium. Met een breed repertoire en veel eigen composities in de gypsy swing style spelen ze op alle grote jazzfestivals ter wereld. En ze maakten de muziek voor Django, een Franse film over de grote inspiratiebron van het Rosenberg Trio: de legendarische Sinti gitarist Django Reinhardt.

Settela en Willy – het geheim van de Heksenberg

Een groot deel van de nu Limburgse familie Steinbach heeft de Tweede Wereldoorlog niet overleefd. Tot aan 1943 woonden veel Steinbachs op het woonwagenkamp aan de voet van de Heksenberg in Heerlen. Bijna niemand was van het bestaan van het kampje op de hoogte, ook de redactie van Het Wiel niet. Amateurhistoricus Rob Hendrikx heeft er een boek en een tentoonstelling aan gewijd.

“Soms ben ik bang dat de geschiedenis zich weer gaat herhalen.”

Onder grote belangstelling werd 19 mei 2014 herdacht dat precies 70 jaar geleden vanuit kamp Westerbork 245 Sinti en Roma naar Auschwitz-Birkenau werden gedeporteerd. Van hen overleefden 213 personen het zogeheten 'Zigeunerlager' niet. Onder hen familieleden van Annie Mirosch: getrouwd, moeder van 2 kinderen, en medeoprichtster van het Roma Monument in Drachten. In Het Wiel vertelt ze over het relaas van haar familie en haar bezorgdheid over de toegenomen hardheid in de maatschappij. "Soms ben ik bang dat de geschiedenis zich weer gaat herhalen."


Meer weergeven »

Copyright © Het Wiel 2016 - Alle rechten voorbehouden. Het Wiel, Postbus 595, 3700 AN Zeist. Tel. 030-2933863